1918: Jaar van de dageraad en De Ploeg

by Déjà Vu

Jan Altink, Kerkje te Oostum (1958), Groninger Museum.

Caroline Schep

Vandaag de dag staan de kranten vol met van alles en nog wat. Ieder uur van de dag is er wel nieuws om je mee bezig te houden. Terugkijkend op 2017 blijkt dat ook een jaar waarin ontzettend veel gebeurd en veranderd is, en dat zal tevens gaan gelden voor 2018. Hoewel dit iets van onze moderne tijd lijkt, was het honderd jaar geleden niet anders. Daniel Schönpflug noemt 1918 niet voor niets ‘het jaar van de dageraad’. De Eerste Wereldoorlog kwam ten einde, de kaart van Europa werd overhoop geschopt, iedereen zag revoluties zich voltrekken (behalve als je Troelstra heette, dan bleef het bij uitroepen), leiders vielen en stonden op, en uitvindingen werden gedaan.

1918 is een groot verhaal. Een verhaal waarin je uren zou kunnen vertellen over Woodrow Wilson’s Veertien Punten, of de Russische burgeroorlog. Maar ook binnen de grenzen van ons eigen land en buiten de politiek gebeurde er genoeg. Niet voor niets is er in 2017 speciale aandacht gegaan naar 1917 als het jaar van De Stijl. Voor veel mensen is Mondriaan dé Nederlandse kunstenaar van die periode (of is hij dat geworden, omdat ze compleet zijn doodgegooid met blauw-geel-rode vakjes in heel Den Haag). De grote expressionistische ontwikkelingen in Europa, van onder meer Die Brücke, gingen ons landje echter niet zonder meer voorbij. Daarom ben ik van mening dat naast De Stijl ook de Groningse kunststroming De Ploeg aandacht verdient.

Voor velen, zelfs kunsthistorici, is dit multidisciplinaire collectief onbekend. Dat is wat vreemd, aangezien ze tot op de dag van vandaag bestaan. Toch waren zij in hun beginjaren van de grootste invloed. In 1918 vond de oprichting plaats op initiatief van een groep kunstenaars die eerder dat jaar een tentoonstelling hadden gemaakt. Tot de initiatiefnemers behoorden Jan Wiegers, Johan Dijkstra, George Martens en Jan Altink. Zij wilden meer dan slechts aansluiten bij de internationale expressionistische golf. Sterker nog, in hun statuten lijken ze meer gericht op het bevorderen van samenwerking tussen kunstenaars in de stad Groningen. Toch vormden ze al snel hun eigen stijl. Dat sluit ook aan bij hun naam, die Altink bedacht. Zoals een ploeg de grond omwoelt om ruimte te maken voor iets nieuws, zo moest er tevens ruimte gemaakt worden voor verse ontwikkelingen en groei in de Groningse kunst.

Hoewel de groep zowel kunstschilders als schrijvers en musici omvatte, en de expressionistische insteek hun werk typeerde, ontwikkelde De Ploeg eveneens een eigen schildertechniek: de wasverftechniek. Verf werd hiervoor gemengd met bijenwas en benzine om een onderscheidende manier van werken te vormen. Anderen binnen de groep mengden olieverf met alleen benzine om een soort aquarelachtige, transparante laag te kunnen maken die impressionistisch aandeed. Naast dit impressionisme en het expressionisme was overigens ook constructivisme van invloed op de groep. Daarnaast kenmerkten zij zich door de vele portretten die ze van elkaar maakten. Zo was De Ploeg niet slechts een stijl of stroming, maar bovenal een collectief dat ontstond uit een mengelmoes van internationaal geïnspireerde kunststromingen.

De Ploeg is verantwoordelijk geweest voor een enorme boost in het Groningse én nationale kunstwereldje van de jaren twintig. Er werden veel tijdschriften en andere werken uitgegeven, romans geschreven, muziekstukken gecomponeerd en tentoonstellingen georganiseerd. Ook na het hoogtepunt bleef het collectief actief en tot op heden bestaan ze als vereniging Groninger Kunstkring De Ploeg. De jaarlijkse exposities zijn wellicht niet zo invloedrijk meer als voorheen, maar nog verdienen de oude en huidige leden van deze groep meer aandacht voor hun rol in Nederlandse moderne kunst. De collectie is permanent te zien in het Groninger Museum. Daarmee is er echter weinig ruimte voor nieuwe inzichten. Het is tijd voor promotie, onderzoek, tentoonstellingen… en misschien wel een met stickers en decoraties volgeplakt Groningen.

You may also like

Leave a Comment