20 minuten op een zomeravond

by Déjà Vu

Winston Churchill had zijn staf strikte instructies gegeven om hem nooit voor acht uur wakker te maken, behalve als Hitler het Verenigd Koninkrijk zou binnenvallen. Toen zijn privésecretaris hem op de ochtend van zondag 22 juni 1941 wakker maakte was het nieuws dan ook al vier uur oud; Duitsland was de Sovjet-Unie binnen gevallen.

Ordwin van der Erf

Churchill was verheugd toen hij het nieuws over de invasie hoorde. Om het te vieren stuurde hij direct een sigaar naar zijn minister van Buitenlandse zaken Anthony Eden (die dat weekend bij hem op zijn landgoed logeerde. Deze deelde zijn opluchting maar vond het toch te ver gaan om voor het ontbijt al een sigaar te roken. Het lijkt misschien raar dat de premier zo blij was om te horen dat een ander land was binnengevallen, had Churchill zo’n hekel aan de Sovjet-Unie? Het antwoord is ja, maar dit was niet de reden voor zijn opluchting…

Diezelfde avond gaf Churchill een uitgebreide toespraak op de radio waarin hij zijn visie gaf op de invasie van de Sovjet-Unie. Hij besprak zijn toespraak met Lord Beaverbrook (minister van Staat), Stafford Cripps (Britse ambassadeur in Moskou) en de Viscount Cranborne (Staatssecretaris van de Dominions). Vreemd genoeg besprak hij het niet met zijn kabinet, ook niet met Eden. Bijzonder is dat de uiteindelijke tekst van de toespraak pas vlak voor de uitzending klaar was, Churchill had dus niet kunnen oefenen.De toespraak werd na het nieuws van negen uur live uitgezonden door de BBC en duurde ongeveer 20 minuten. In deze toespraak gebruikte Churchill zijn retorische gave om het Britse volk ervan te overtuigen dat zij de Sovjet-Unie moesten helpen.

Aan het begin van zijn toespraak sprak Churchill over de waarschuwingen die hij Stalin had gegeven.

 

Al eerder in het jaar waren er duidelijke aanwijzingen dat Hitler een invasie plande, in het Kremlin werd hier echter niet zoveel mee gedaan. In 1939 hadden beide landen nog een verdrag gesloten, Stalin vertrouwde er op dat Hitler dit verdrag niet zou schenden. Het is niet onredelijk om te denken dat Churchill dit noemt om de Sovjetregering in een slecht daglicht te zetten. Hij benadrukt ook het verzet van het Russische volk en niet dat van de regering. In dit fragment gebruikte Churchill de zin “All we know at present is that the Russian people are defending their native soil”. Over deze laatste twee woorden zou Churchill naderhand veel kritiek ontvangen, er werd gezegd dat dit een erkenning was van de annexatie van onder meer de Baltische Staten door de Sovjet-Unie iets waar de Britten fel tegen waren. In het volgende fragment gaat Churchill verder over de strijd van het volk.

 

Hiermee probeerde hij de Russen menselijker te maken, te laten zien dat zij leden zoals ook de Britten te lijden hadden onder de Duitse aanvallen. Dit alles betekende niet dat Churchill nu ineens het communisme steunde. Churchill stond in het interbellum bekent als een fel tegenstander van de Bolsjewisten. Hij stelt in zijn toespraak het communisme gelijk aan het nazisme.

 

Het enige wat hij nu nog ziet is een volk dat haar land verdedigd. Dit is een goed voorbeeld van het dilemma waar Churchill mee te kampen had. Wat moest zijn regering doen om de Sovjet-Unie te helpen? Moesten ze überhaupt wel helpen? Groot-Brittannië had zich altijd sterk tegen de Sovjet-Unie en het communisme gekeerd, door de strijd van het volk te benadrukken probeerde hij sympathie op te wekken bij zijn eigen volk. In het tweede deel van zijn toespraak wordt de toon feller en strijdvaardiger.

 

De Sovjet-Unie en de Britten moesten dus samenwerken tegen hun gezamenlijke vijand. Het Verenigd Koninkrijk zal dit later gaan doen door allerlei goederen naar de Russen te sturen. Dit waren zowel militaire goederen als zaken zoals voedsel en kleding. In het laatste deel van zijn toespraak legde Churchill uit waarom het Russische gevaar ook het Britse gevaar is en doet hij ook nog een beroep op de Verenigde Staten.

 

Hoewel de VS op dit moment nog neutraal was, was er een maand eerder een wet aangenomen die president Roosevelt toestond alle democratische landen die tegen het fascisme strijden te steunen. Deze wet is bekend onder de naam Lend-Lease. Na de invasie van de Sovjet-Unie liet Roosevelt blijken dezelfde visie te hebben als Churchill, maar hij was terughoudender in zijn bewoording. In de VS was veel twijfel over het steunen van de Sovjet-Unie. Om de Amerikaanse bevolking meer bij de oorlog te betrekken gaf Churchill de BBC de opdracht om ook in de VS te gaan uitzenden.

Later op de avond werd op het landgoed van de premier de toespraak besproken. Dit keer werd minister van Buitenlandse Zaken Eden hier wel bij betrokken. Deze was tegen de Sovjet-Unie en het was volgens hem duidelijk dat meer de helft van het Britse volk fel tegen een samenwerking met Stalin was. Churchill legde nogmaals uit dat het communisme er niets mee te maken had, het was simpelweg het afslachten van onschuldige burgers door een kwaadaardige overheerser.

Luister hier naar de hele toespraak:

You may also like