De mythe van Richard III

by Déjà Vu

Door: Willem Groeneweg

Twee weken geleden kreeg koning Richard III, 430 jaar na zijn overlijden, eindelijk een staatsbegrafenis. Nadat zijn tombe gedurende de reformatie was vernield was zijn lichaam lange tijd onvindbaar, maar in 2012 werd het onder een parkeergarage teruggevonden. Aanwezig bij de plechtigheid in de kathedraal waren onder meer leden van het koninklijk huis en acteur Benedict Cumberbatch, die een gedicht mocht voordragen. Leden van de aanwezige Richard III Society konden hun tranen nauwelijks bedwingen. De plechtigheid leidde tot een enorme toestroom van toeristen en de hotels in de nabije omgeving raakten snel uitverkocht. Richard III heeft in Engeland een grote schare fans, ondanks het feit dat hij in de historische overlevering een geen al te beste reputatie heeft meegekregen. Shakespeare vereeuwigde Richard in een van zijn meest iconische toneelstukken als een gebocheld gedrocht, dat uit existentiële wraakzucht besluit een slecht en zelfzuchtig leven te leiden. Om op de Engelse troon te geraken laat Richard onder andere zijn broer in een vat bier verdrinken en zijn jonge neefjes ter dood brengen. Uiteindelijk krijgt Richard de rekening voor zijn schanddaden gepresenteerd en sneuvelt hij, door zijn volgelingen verraden, eenzaam en om een paard smekend, op het slagveld. Zijn opvolger, Hendrik VII, laat zich meteen kronen met Richards gouden kroon, die hangend in een doornstruik werd teruggevonden.

In meer recentere tijden begon Richards reputatie als kindermoordende bochelaar af te brokkelen. In 1924 organiseerde een groep amateur-historici zich in eerdergenoemde Richard III Society, waarmee Richard de enige Engelse koning met een eigen fanclub werd. In de jaren 80 kreeg de gemeenschap patronage van prins Richard, neef van de Engelse koningin. Het gezelschap publiceert onder andere wetenschappelijke artikelen die Richards rol als voorvechter voor de rechten van de gewone man belichten. Zo introduceerde hij een ‘Court of Requests’, dat aan de laagste rangen van de Engelse samenleving de mogelijkheid bood om hun landheren aan te klagen. Er wordt niet bij vermeld dat de effectiviteit van het hof in werkelijkheid nihil was; na conflicten met reguliere gerechtshoven zou het in 1590 worden afgeschaft.

Waarom heeft Richard III, een vorst wiens korte bewind toch nauwelijks invloed heeft gehad op de loop van de geschiedenis, op zoveel mensen zo’n aantrekkingskracht? Waarschijnlijk heeft het ermee te maken dat de mens een inherente sympathie koestert voor de historische underdog. We kunnen ons Richard III makkelijk voorstellen als een tragisch en onbegrepen individu. Bovendien straalt iemand die tegen beter weten in met een grote kroon op het hoofd het slagveld betreedt, ook een zekere onversaagdheid uit. Richard stierf een dramatische dood en werd na zijn overlijden door de geschiedenis uitgespuwd. Doordat hij echter door Shakespeare werd vereeuwigd, bleef hij toch ook tot de verbeelding spreken. Richard staat symbool voor rebellie tegen ‘het systeem’, en is bovendien iemand die voor de burgers opkwam en als dank werd besmeurd. Ook heeft iedereen die zich op nietsontziende wijze een weg naar de top vecht, blijkbaar een soort intrinsieke aantrekkingskracht. Een moderne equivalent van Richard, Frank Underwood uit de HBO-serie House of Cards, bleek bijvoorbeeld na een opiniepeiling  in de VS als president geprefereerd te worden boven Barack Obama.

Nu Richard III teruggevonden is, rest enkel nog Hendrik I, wiens graf verdween nadat Hendrik VIII de abdij waar zijn voorganger lag verwoestte en er een steengroeve liet aanleggen. Hendrik I spreekt echter een stuk minder tot de verbeelding. Het was een brave borst, bekend om zijn belangrijke juridische en fiscale hervormingen en zijn conflicten praatte hij liever uit. Daar zit eigenlijk niemand op te wachten.

You may also like

Leave a Comment