De toekomst van Europa

by Déjà Vu

Bob Joosten

Het Europees experiment wordt op de proef gesteld. Van binnenuit en van buitenaf worden de fundamenten van het Europese stelsel aangetast. Decennia van vrede vrezen verloren te gaan in de veranderde wereld van de 21ste eeuw. Hedendaagse problemen vragen om moderne oplossingen, maar helaas lijkt het systeem te blijven steken in oude gewoontes.

Ondertussen nemen nationalistische populisten gebruik van de verzwakte positie van gevestigde politici. Dit veroorzaakt problemen in de Europese samenwerking, want hoe gaan democratische rechtsstaten om met autocratische bewinden? In de EU zorgen deze tegenstellingen voor ongemakkelijke situaties, zoals we zien bij de strafmaatregelen tegen Polen en waarschuwingen richting Hongarije en Italië. Boze burgers lijken hun woede kwijt te kunnen in de populistische partijen en bewegingen. De groei van de AfD in Duitsland en de Brexit van Groot-Brittannië zijn wellicht de beste voorbeelden. In 2016 leek Europa de populistische golf te hebben afgeslagen in een serie belangrijke verkiezingen. De EU kreeg een tweede kans, maar na twee jaar is er nog maar weinig verandert, laat staan verbeterd in het oude beleid. De politici dachten dat hun positie verzekerd was, maar ze worstelen nog steeds met dezelfde prangende problemen.

Tegelijkertijd staat de eenheid van de EU onder druk van externe factoren. Met name de groeiende invloed van grootmachten zoals China, stellen de EU voor nieuwe dilemma’s. Terwijl de VS zich langzaam terugtrekt van het wereldtoneel, lijkt China dit vacuüm te willen opvullen. China kijkt echter heel anders aan tegen mensenrechten en democratie dan de EU. Hoe moet een internationale samenwerkingsorganisatie, die gebaseerd is op verlichte waarden en normen, omgaan met een ondemocratische, repressieve en autocratische staat? Het zou naïef zijn om te denken dat de stijgende investeringen Chinese bedrijven lost te zien van groeiende politieke invloed. Tegelijkertijd zou het paranoïde zijn om achterdochtig te blijven voor andere culturen en overtuiging dan de onze. Het is de uitdaging pragmatisch relaties te onderhouden en tegelijkertijd te blijven staan voor de principes van een modern Europa.

Al ruim zeventig jaar is de continentale samenwerking in Europa medeverantwoordelijk voor de vrede die hier heerst. In al die jaren is het niet altijd makkelijk geweest om de vrede te waarborgen, want vaker stond de gevestigde orde onder druk. De veranderingen van de afgelopen twintig jaar hebben de wereld echter op alle vlakken drastisch veranderd. Zonder ingrijpende veranderingen in de EU zal het Europees experiment als een achterhaald concept worden beschouwd. Een herziening van de EU en het Europese beleid is daarom noodzakelijk om te overleven in deze nieuwe wereldorde.

You may also like