De Vierdaagse Zeeslag

by Déjà Vu

Enzo Bons

Eén van de eerste grote zeeslagen van admiraal Michiel de Ruyter was de Vierdaagse Zeeslag van 1666. Dit was een bijzondere zeeslag, in eerste plaats door haar lengte. Tot op de dag van vandaag is er geen zeeslag geweest die langer duurde dan deze Nederlandse strijd tegen de Engelsen.

De zeeslag is deel van de tweede Engels-Nederlandse oorlog, die in 1665 uitbrak na een combinatie van verschillende factoren. Belangrijk was bijvoorbeeld het Engels oorlogsgeweld in West-Indië, waarbij onder andere Nieuw-Nederland/Nieuw Amsterdam en Curaçao verloren gingen. Ook het Engelse aanscherpen van de scheepvaartwetten speelde een belangrijke rol in het uitbreken van de oorlog, net als de politieke inmenging van de Engelsen in de Republiek in een poging om Willem III aan te stellen als stadhouder.

De oorlog verliep in eerste instantie erg moeizaam voor de Nederlanders. Zo verloren de Nederlanders op 13 juni 1665 de slag bij Lowestoft, die de Nederlandse vloot bijna 20% van haar schepen kostte. Tot overmaat van ramp kostte deze slag het leven van de Nederlandse maritieme opperbevelhebber Jacob van Wassenaer van Obdam. Het vrijkomen van zijn positie stelde de Staten-Generaal voor de vraag wie gepromoveerd zou moeten worden tot luitenant-admiraal. Uiteindelijk werd gekozen voor Michiel de Ruyter.

Bijna een jaar na het uitbreken van de slag bij Lowestoft raakte de Nederlandse vloot weer op grote schaal slaags met de Engelsen. Op 11 juni 1666 begon een zeeslag die later bekend zou komen te staan als de vierdaagse zeeslag. De slag begon met een Engelse aanval op één van de drie vlootonderdelen, die onder het bevel van Cornelis Tromp stond. Deze eerste dag bleek echter geen succes voor de Engelsen. Al snel werd het schip van de Engelse viceadmiraal Berkeley, de Swifstsure, veroverd. De Nederlanders hadden echter ook hun verliezen te betreuren, zij verloren Cornelis Evertsen, een van de vier eigen admiralen. Het vechten ging door tot tien uur ’s avonds.

De volgende morgen ging het vechten verder, na een nacht waarin beide vloten flink gerepareerd moesten worden. De vloten troffen elkaar rond 9 uur en het gevecht zette door. Hoewel het gevecht redelijk gelijk op ging, werd Tromp een paar uur na aanvang omsingeld door een deel van de Engelse vloot. De Ruyter, die een stuk verderop lag, moest terugkeren om zijn collega te bevrijden uit de penibele situatie. Die middag stierf ook admiraal Abraham van der Hulst. De Engelsen waren ervan overtuigd dat ze tegen een doorbraak aan zaten en vielen aan. Dit leidde echter tot meer schade dan gehoopt en de Engelsen sloegen die avond dan ook op de vlucht. Hoewel de Nederlanders de Engelsen de hele nacht zijn gevolgd, lukte het hen niet om de Engelsen te verslaan.

De derde dag stond in het teken van de achtervolging. De Engelsen rekenden op versterking van de Britse prins Rupert en stuurden dan ook meteen richting de prins toen ze hem zagen. De Engelse loodsen vergisten zich echter, waardoor rond 4 uur ’s middags 3 Engelse schepen vast kwamen te zitten in de zandbanken van de Noordzee. Twee schepen wisten te ontkomen, maar de Prince Royal van admiraal Ayscue werd veroverd. De Ruyter gaf opdracht om het schip af te branden en nam Ayscue gevangen.

De strijd werd beslist op 14 juni 1666, een pinkstermaandag. Op deze vierde dag besloot De Ruyter over te gaan op een nieuwe tactiek. Hij probeerde de Engelse vlootformatie te breken door naast een centrum twee vleugels op te stellen. Dit plan bleek succesvol: na drie uur was de Engelse linie gebroken. De Ruyter gaf zijn vloot de opdracht om de groepjes Engelse schepen los aan te vallen en te enteren. Zo ontstond er een overmachtssituatie, die de Nederlanders heel goed uit kwam.

Aan het begin van de avond was het zo goed als gedaan voor de Engelsen. Steeds meer schepen vluchtten weg en de Royal James, het schip van de prins, was zwaar beschadigd. De Nederlandse vloot ging nog in de achtervolging, maar het mocht niet baten. Door een dichte mistbank konden de Engelsen ontsnappen en ergere schade aan hun vloot beperken.

De vierdaagse zeeslag staat nu nog bekend als de langste zeeslag in onze geschiedenis en was in enig opzicht een opmaat voor het succes van de Tocht naar Chatham. Hoewel er door de jaren heen een hoop discussie is geweest over de vraag of er nou echt van een overwinning te spreken valt, kunnen we de slag toch zeker als een succes van De Ruyter zien. Daar de Engelsen 12 schepen verloren, verloren de Nederlanders er slechts vier.

You may also like

Leave a Comment