Een illusie minder

by Déjà Vu

In “het tijdperk van illusies is voorbij” betoogt Patrick van der Geest dat het de EU  nog niet gelukt is een langetermijnstrategie te formuleren tegenover Rusland. Maar dat is helemaal zo vreemd niet.

NYT2008122917070775C

door Daniël Korving Niets verdeelt de Europese Unie meer dan Rusland. Waar bijvoorbeeld Cyprus en Griekenland binnen Europese vergaderingen vaak fel Russische belangen verdedigen, zijn landen als Letland en Polen openlijk vijandig tegenover Moskou en zelfs gewillig hun Veto-recht te gebruiken om onderhandelingen met Rusland te blokkeren. Landen als Duitsland en Frankrijk staan daar tussenin, met bijvoorbeeld Duitsland, de grootste gasimporteur en handelspartner van Rusland, als koppig voorvechter van genormaliseerde betrekkingen.

De houding van de verschillende lidstaten tegenover Rusland is voor sommige landen natuurlijk de optelsom van historische factoren, maar ook de sterk uiteenlopende economische belangen binnen de EU spelen een grote rol. En dan hebben we het nog niet eens over de gashandel.  Dalende gasvoorraden in Europa zelf, Noorwegen en Algerije (beiden ook “buitenlandse”leveranciers voor de EU), combineer dit met de wil de CO²-uitstoot te verminderen (en dus in het vervolg meer te leunen op natuurlijk gas) en je hebt een geweldig recept voor een Europees-Russische gasvriendschap.
Dat betekent in principe niet dat dit gevaarlijk is.  Waar ongeveer 36{344b16f849f49b4b9785a228459a20752bd8c9db55458433b8efadec49528b65} van al de gasimport van de EU uit Rusland komt, exporteert Rusland maar liefst 70{344b16f849f49b4b9785a228459a20752bd8c9db55458433b8efadec49528b65} van haar gas naar de EU. Wederzijdse afhankelijkheid dus. In economische termen is Rusland ten opzichte van bijvoorbeeld de “grote vier” in de EU -Engeland, Frankrijk, Duitsland en Italië- zelfs de afhankelijkere partner. Hoewel de gascrisis in Oekraïne in 2006 de vrees voor de afbraak van een langdurige en stabiele Europese energieveiligheid plots deed oplaaien (door de Oekraiënse pijpleidingen loopt ook een grote portie gas naar Frankrijk, Italië en Oostenrijk), heeft Rusland bijvoorbeeld vanaf den beginne nog nóóit de gastoevoer naar West-Europa stilgelegd. Zelfs niet tijdens de  (nu ten onrechte weer aangehaalde-) Koude Oorlog.

3 Gas pipelines west
Wat betreft een gebrek aan langetermijn-strategie: dat valt te nuanceren. Op politiek vlak is de EU inderdaad soms als een balletdanser met een gebroken enkel. Ze wil wel, maar haar voeten doen pijn. Daarbij zijn de danspasjes nogal gecompliceerd.  Maar wat wil je? Europa is namelijk (nog)vooral een economische entiteit. Op dit vlak zijn er ondanks de verdeel-en-heers politiek van de Russische energiemaatschappijen wel degelijk strategieën. Early warning systems, energiedialogen met plannen tot 2030 en zelfs 2050 zijn in deze context symptomen van een vrij coherente wil tot planning en regulering.
Hoe dan ook, het is vrijwel zeker dat deze verhoudingen in de toekomst zullen veranderen. Het “makkelijke” Russische gas in West-Siberië raakt op.  Wil Rusland op de lange termijn verwachting groeiende Europese vraag kunnen bijhouden, zal zij kostbare boringen in Oost-Siberië moeten gaan uitvoeren. Dat terwijl de gigantisch opkomende Aziatische en Chinese markten daar een stuk dichterbij liggen. En wilde Europa niet onafhankelijker worden van Russisch gas? De Russen zouden wel gek zijn decennialange kapitale investeringen te doen in de relatie met een partner die niet eens goed weet wat-ie zelf wil.
Het aanhalen van de illusie genaamd Ostpolitik en het falen daarvan raakt tevens kant nog wal. De Duitse Ostpolitik van de jaren ‘70 onder Willy Brandt speelde  vóór de val van de Sovjet-Unie, vóór de val van de muur en compleet in het licht van de algehele “détente”en specifiek het ontspannen van de relaties met de Duitse wederhelft de D.D.R.  Het op de lange termijn ondermijnen van communistische legitimiteit was daarbij hoofdzaak. Poetins contemporaine acties in Tsjetsjenië, Georgië en de Krim hebben hier niets mee te maken.
Theoretici benoemen de EU als een werkelijk “postmoderne” machtsfactor. Geen macht afdwingen, maar macht delen. Rusland daarentegen acteert nog als de typische 19e eeuwse natiestaat. In feite loopt de EU juist  echter een paar eeuwen staatsvorming achter op Rusland. De zo genoemde “machtsfetisjist” Poetin bedrijft eenvoudigweg Realpolitik; precies zoals de Verenigde Staten zouden doen als zij een continent zouden delen met een mogendheid die steeds dichter richting de grenzen schuift. Het is geen toeval dat Obama Europese leiders vorige weeknog opriep minder te leunen op de V.S. voor de verdediging, en Europese lidstaten aanspoorde hun defensiebudget op te schroeven.

Dat wil niet zeggen dat de EU zo passief is als gesuggereerd wordt door Patrick. In feite is het gebrek aan optreden tegenover Rusland net zo goed Realpolitik: Want laten we eerlijk zijn: de Duitse economie draaiende houden is voor de gehele Europese Unie nét iets belangrijker dan een nietszeggend stuk Abchazië onafhankelijk houden.

Daniël Korving

You may also like

Leave a Comment