Helden en schurken: Napoleon

by Déjà Vu

1801_Antoine-Jean_Gros_-_Bonaparte_on_the_Bridge_at_Arcole

Voor de blogrubriek ‘Helden en schurken’ schrijft Bruno deze week over Napoleon Bonaparte, de ambitieuze Corsicaan die zichzelf tot keizer van Frankrijk kroonde.

Bruno le Griep

Marcheer aan het hoofd van de ideeën van je eeuw, die ideeën volgen en ondersteunen je. Volg je ze, dan word je meegesleurd. Ga je tegen ze in, dan blazen ze je omver.”

-Napoleon Bonaparte

Nieuwe wet- en regelgeving, verschoven landsgrenzen, maar vooral verwoesting is het residu dat is achtergebleven in het slijk van de grootste militaire vloedgolf die Europa ooit had overspoeld. Deze periode is doordrenkt met de naam van één man: Napoleon!

Maar wie was deze historische figuur eigenlijk? Het individu, die door zo velen wordt gezien als ‘de laatste grote veroveraar’, heeft zijn eigen plek opgeëist in de rij der groten. Net als Julius Caesar en Alexander de Grote is hij een idool en studieobject voor hen die hunkeren naar macht, voor hen die op zoek zijn naar een eeuwige plek in de geschiedenis van de mensheid en voor hen die niets dan oprechte interesse koesteren voor deze legendarische man en zijn verhaal. In dit stuk zal er een licht worden geschenen op de, zo dikwijls onbelichte, beginjaren van ‘de kleine generaal’.

De fameuze keizer kwam op 15 augustus 1769 ter wereld als Napoleone di Buonaparte. Hij was de tweede zoon van Maria Laetitia Ramolina en Carlo Maria Buonaparte. Laatstgenoemde had zich samen met de Corsicaanse generaal Pascal Paoli verweerd tegen de Fransen, die dankzij het Verdrag van Versailles (1768) Corsica in handen hadden gekregen. De nederlaag leek voor de Corsicanen onvermijdelijk te zijn, en toen de Fransen lieten weten dat zij overgelopen Corsicaanse edellieden in bescherming zouden nemen was Carlo Buonapartes besluit snel genomen. Hij liet de onafhankelijkheid van Corsica voor wat het was en deserteerde. Hij verwierf hiermee een aristocratische titel ,van de Fransen, die hem en zijn familie het adellijke tussenvoegsel ‘di’ opleverde.

Door middel van pragmatisme en het daaruit voortvloeiende nepotisme wisten de Buonapartes een plek te bemachtigen op de gerenommeerde Franse militaire school Brienne voor ‘de militaire hoop van de familie’. De kleine Napoleone, die het Frans verre van meester was, werd geridiculiseerd om zijn Italiaanse tongval en zijn voornaam die door medestudenten werd verbasterd tot La-paille-au-nez, wat zoveel betekende als een ongeoorloofde kans krijgen’. De jonge Napoleone trok zich dan ook dikwijls terug in zijn kamer en verslond het ene literaire werk na het andere. De jaren tussen 1780 en 1785 vielen de toekomstige keizer dan ook zwaar. De isolatie en miserie van deze periode zouden de fundering vormen van zijn latere vastberadenheid.

Na het behalen van zijn militaire diploma vertrekt de 16-jarige onderluitenant op 3 november 1785 naar Valence. Deze jaren van zijn levensloop werden gekenmerkt door een indrukwekkende reeks van militaire verloven, acht verloven in zes jaar dienst wel te verstaan! In een van de woeligste periodes van de Franse geschiedenis weet de jonge Corsicaan zich frequent van zijn plichten te onttrekken.

Hoe kwam het dat deze jongeman, die later bekend zou komen te staan als een van de meest uitzonderlijke militaire genieën ooit, hier de roep van de strijd negeerde? Het antwoord lijkt sterk in contrast te staan met wat de geschiedschrijving ons zou doen vermoeden; een gekoesterde wrok jegens Frankrijk en een diepgaande loyaliteit voor het moederland Corsica.

Bart van Loo, auteur van het boek, Napoleon, schaduw van de revolutie, beschrijft de verborgen agenda van de jonge onderluitenant als volgt: ‘Als gekoloniseerde Corsicaan liet hij zich gewillig onderhouden, tegelijkertijd wachtende op de geschikte gelegenheid om de Franse overheersing de nek om te draaien en zijn officiële landgenoten van het eiland te kegelen’.

De Corsicaanse burgers waren echter al bevangen door de gedachte dat er maar één mogelijke bevrijder was: generaal Paoli. De oud-generaal was logischerwijs niet gesteld op de familie Buonaparte. Napoleone realiseert zich dan ook dat het ontkomen aan de titel ‘collaborateur’ nog een aanzienlijke inspanning van hem zou vergen. Om een wit voetje bij Paoli te halen schrijft de jonge luitenant een brief naar de oud-generaal met daarin de volgende woorden: ‘Toen ik geboren werd, ging het vaderland ten onder: dertigduizend op onze kusten uitgebraakte Fransen verdronken de vrijheid in een zee van bloed.’ Dit en vele andere pogingen tot toenadering volgden, maar alle tevergeefs.  Wanneer Napoleone realiseert dat Paoli afstandelijk blijft, geeft hij de van zijn kant zo verlangde samenwerking op. Hij vertrekt weer naar Frankrijk, waar hij na onderhandelingen zelfs tot kapitein weet te promoveren. Met deze prestigieuze titel en voorgeschoten soldij hijst hij wederom de zijlen en zet weer koers naar Corsica. De jonge kapitein heeft nu een groep trouwe volgelingen die zich om hem heen scharen. De vertrouwensband en volgzaamheid grenzen aan het religieuze, toezeggingen zoals de belofte Napoleone tot in de dood te volgen, gaven Napoleone iets wat hij nog niet eerder in zijn bezit had: kameraden. Het volk der Corsicanen is echter nog grotendeels Paoli-gezind, dus wanneer Napoleones broer, Lucien Buonaparte, Paoli beledigt door middel van een pamflet, heeft dit verstrekkende gevolgen. De jacht op de Buonapartes wordt geopend en Napoleon ontvlucht het eiland in 1793. Hij laat zijn Corsicaanse aspiraties voor wat ze zijn en richt zijn blik nu op Frankrijk. De gevolgen zijn alom bekend.

Het heeft ergens wel iets kolligs, dat het land waar Napoleons naam nu zo onlosmakelijk aan verbonden is aan het begin van zijn levensloop niets dan zijn afschuw genoot. Verjaagd van zijn begeerde eiland als een schurk, maakt hij een draai naar het vasteland, hier werpt hij zijn eigen persoon op als nationale held, de laatste grote keizer: Napoleon.
Volgende week schrijft Henrike over de Britse schrijver Oscar Wilde.

You may also like

Leave a Comment