Het Laatste Gouden Jaar

by Déjà Vu

9200000009850039‘De eeuwig dreigende Grote Oorlog in Europa zal nooit uitbreken. De bankiers zullen een dergelijke oorlog niet financieren, de industrie zal hem niet gaande houden en de staatsmannen kunnen het niet. Er zal geen grote oorlog komen.’ Dat zei David Starr Jordan in het jaar 1913. Het jaar dat volgens Florian Illies betiteld kan worden als ‘het laatste gouden jaar’.

door Eliane Odding Het is 1913. Europa bruist van de nieuwe ideeën. De traditionele waarden binnen de kunst hebben hun positie verloren. Kunstenaars, dichters en auteurs beginnen na te denken over andere, nieuwe manieren om de wereld te bereiken en vaak zelfs te choqueren. Malevitsj schildert een vierkant. Het Woolworth-gebouw wordt voltooid, het eerste gebouw dat hoger is dan de Eiffeltoren. En naakt wordt na Duchamps naakt de trap afdalend een essentieel onderdeel van de schilderkunst.

Het is het jaar van wilde plannen. Zo vraagt Marcel Duchamp zich af of je werken kunt maken die geen kunstwerken zijn. Terwijl in Parijs, Berlijn en Moskou kunstenaars worstelen met de vraag of nu het kubisme, het realisme, het expressionisme of de abstractie de Koninklijke weg is, zet de jonge Duchamp gewoon een fietswiel in zijn keuken en maakt daarmee de eerste readymade. Het is de meest terloopse paradigmaverandering in de kunstgeschiedenis.

De grote verschuivingen binnen de kunst en cultuur hebben een verstrekkende invloed, zelfs op geografisch gebied verschuiven de zwaartepunten. ‘Berlijn zaagt aan de bruggen van de verbindingen’ tussen zijn kunstenaars, en alles wat ze overhouden is individualiteit. Anderen hadden elkaar in Dresden gevonden maar in Berlijn dreigde men ten onder te gaan. En terwijl Adolf Hitler door Wenen struint, zet Amerika zich steeds meer op de kaart, nu ook hier de kunst en cultuur opbloeit.

Alle verschuivingen die in de kunst, cultuur, literatuur, wetenschap en zelfs geografie plaatsvinden worden beschreven in het boek 1913 van Florian Illies. Door dagboekfragmenten, biografieën en briefwisselingen uit die tijd schetst hij het toneel van dit bijzondere jaar. Door 1913 van maand tot maand te beschrijven worden de over het algemeen korte feitjes prachtig aan elkaar geregen. Het grootste deel van het boek gaat over personages die zich in Duitsland en Oostenrijk bevinden, op dat moment nog het centrum van de wereld. Maar een enkele keer maakt Illies een uitstapje naar de nieuwe wereld om de verschuivende grenzen aan te geven.

Hij geeft zo een mooie schildering van de tegenstrijdige gevoelens van 1913. Cultuur zou volgens sommigen nog een laatste ademtocht hebben voor zij stierf. Dat deze laatste ademtocht uiteindelijk bedoeld was voor de wereldpolitiek had niemand nog bedacht. Mensen wisten niet wat hen te wachten stond, misschien ging men daarom ook wel met zo veel enthousiasme de Eerste Wereldoorlog in. Men was toe aan grote veranderingen, maar wat de uitkomst was van dit enthousiasme had niemand in 1913 kunnen voorspellen. Wij kennen die uitkomst nu wel, maar in het laatste gouden jaar verblindden utopieën de mensen voor de test van de praktijk.

Eliane Odding

 

You may also like

Leave a Comment