Iconoclasme: nog altijd een politiek middel

by Déjà Vu

hitlerbaalt

Caroline Schep

Iconoclasme: nog altijd een politiek middel

Het huis waar Adolf Hitler is geboren wordt waarschijnlijk binnenkort gesloopt. Dat is wat het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken voor elkaar wil krijgen. Het huis in Braunau am Inn staat al een tijd leeg, maar is nog wel in bezit van een vrouw die niet wil dat het gesloopt wordt. Minister Wolfgang Sobotka is echter vastberaden een wetswijziging door te voeren zodat het toch met de grond gelijk gemaakt kan worden. Het pand dreigt namelijk een pelgrimsoord te worden voor neonazi’s. Dat neemt niet weg dat het een zekere historische waarde heeft. Laat de sloop daarmee misschien zien dat iconoclasme van alle tijden is?

Op heel veel momenten in de geschiedenis is immers te zien dat nieuwe regimes of religies zoveel mogelijk sporen van hun voorgangers proberen te vernietigen. Zo tonen ze de breuk met het verleden (letterlijk…) om vervolgens te laten zien dat het nieuwe nog beter en grootser is. We kennen allemaal het bekende voorbeeld van de Beeldenstorm van 1566, maar ook de zilveren hamer van St. Maarten waarmee hij vurig afgodsbeelden kapot sloeg en de kersteningscampagne van Willibrord in Friesland zijn klassieke voorbeelden van iconoclasme. Naast deze religieuze gevallen is bovendien het bewust vernietigen van erfgoed in Syrië door IS een illustratie van hoe heersers nu nog hun overwinning op en afkeer van voorgangers uiten.

Zo lijkt het slopen van het geboortehuis van Hitler ook een actie van verzet vanuit de huidige overheid tegen het gedachtegoed van haar voorganger. Met het plan om op die plaats een overheidsinstelling te vestigen, lijkt het er zeker op dat de sporen van het oude regime worden weggevaagd om vervangen te worden door het nieuwe. Maar wordt zo niet de geschiedenis onder tafel geschoven om de eer van de stad en van het land te redden? Is het geen poging om negatieve herinneringen te verstoppen, in plaats van ze eerlijk aan de volgende generaties te tonen?

Wat belangrijk is om die vragen te kunnen beantwoorden, is om te weten of er eigenlijk wel sprake is van iconoclasme. Dat zou immers betekenen dat de sloop van het huis gericht is tegen het nazisme als ideologie in plaats van tegen Hitler als persoon. In het geval van het laatste hebben we het namelijk over damnatio memoriae. Die term klinkt misschien als een Latijns scheldwoord, maar het slaat op het vernietigen van herinneringen aan één persoon. Ook die praktijk is al eeuwenoud en kwam bijvoorbeeld al voor in het Romeinse Rijk na het overlijden van een slechte keizer, zoals Nero. Of denk aan de bewerkte foto’s tijdens het regime van Stalin waarop dissidenten werden weggelaten.

Hoe dan ook, het plan om Hitlers geboortehuis af te breken heeft misschien wel meer te maken met een politiek statement dan met een gebrek aan hotels voor de pelgrims. Gelukkig zijn zowel Oostenrijk als Duitsland nog altijd open en eerlijk over hun verleden en het is dan ook niet waarschijnlijk dat UNESCO van zich zal laten horen als de sloop doorgaat.

You may also like

Leave a Comment