In de ban van het racisme en Tolkiens afkeer van de allegorie

by Déjà Vu

Herinnert u zich de discussie over Kuifje in Afrika nog? In Zweden wilde men de strips zelfs uit de bibliotheken verwijderen, omdat de dik aangezette lippen van de Afrikanen, evenals hun verre van ontwikkeld taalgebruik, racistisch zouden zijn. Een dergelijke discussie speelt er rondom de werken van J.R.R. Tolkien, hetzij in de marge. Laat mij dit illustreren met het volgende, tergend flauwe, filmpje:

door Daan van Bloois Om eerlijk te zijn weet ik nog steeds niet of de auteur van het filmpje dit alles serieus meende; omwille van mijn vertrouwen in de mensheid hoop ik dat het met een knipoog bedoeld was. Toch wekte deze video mijn interesse, want er valt zeer zeker het één en ander te zeggen over racistische connotaties in het werk van Tolkien. Hoewel de beelden betrekking hadden op de film The lord of the Rings, vormt het boek De Hobbit voor deze column een betere illustratie.

Dwergenschrift

Twaalf dwergen die een draak willen verslaan om zo hun goud terug te krijgen. Hun leider Thorin gaat uiteindelijk ten onder aan zijn obsessie met het prachtjuweel de Arkensteen. Schetste Tolkien zijn dwergen niet te veel als stereotype joden, vraagt Rebecca Brackmann zich af. Zelfs het dwergenschrift lijkt op het Hebreeuwse. Tolkien gaf dit in zekere zin toe:

Hebreeuws

 “The dwarves of course are quite obviously – wouldn’t you say that in many ways they remind you of the Jews? Their words are Semitic obviously, constructed to be Semitic.”

Tekst Saurons ring

 Waarom zou een gelijkenis in taal en schrift meteen duiden op antisemitisme? Volgens die redenatie zou Tolkien ook een afkeer hebben van mensen uit India; de teksten op Saurons ring lijken immers op het Sanskriet. Bovenal was Tolkien een filoloog, een taalkundige, die zelf talen verzon evenals hun ontstaansgeschiedenis en fantasiewereld.

Als Brackmann dan toch zo graag antisemitisme wil zien in De Hobbit, waarom kijkt ze dan niet naar Smaug de draak in plaats van de dwergen. Want hoewel de dwergen overmand kunnen worden door goudkoorts, fabriceren zij hun luxeproducten zelf, terwijl de draak het dwergenrijk overrompeld en met het goud niet anders doet dan bezitten, erin slapen zelfs.

Tolkien zelf werd nogal moe van alle verbanden die men wilde leggen met de echte wereld. Dat de strijd om de ring eigenlijk een symbolisch verhaal over de Tweede Wereldoorlog was (terwijl Tolkien zelf aangaf dat de Eerste Wereldoorlog, waarin hij al zijn vrienden verloor voor hem belangrijker was), dat de Ring eigenlijk de atoombom moest voorstellen en ga maar verder. In zijn inleiding van 1966 schreef hij over alle interpretaties het volgende:

 ‘Maar ik heb een hartgrondige hekel aan allegorie in al haar verschijningsvormen en dat is altijd zo geweest sinds ik oud en voorzichtig genoeg werd om de aanwezigheid ervan te ontdekken. Ik geef verreweg de voorkeur aan geschiedenis, waar of verzonnen, met haar gevarieerde ‘toepasselijkheid’ op het denken en de ervaring van lezers. Ik denk dat velen ‘toepasselijkheid’ verwarren met ‘allegorie’, maar de een berust op de vrijheid van de lezer, en de ander op de overheersing van de schrijver. ‘

 Met andere woorden: lees in zijn boeken wat je wil en als je er racistische elementen in wilt herkennen dan is dat je eigen vrijheid. Sommige mensen zullen dit een makkelijke uitweg vinden. Zelf vind ik het een moderne kijk op literatuur, voor een verder zeer conservatieve man.

Een mooi punt om mee af te sluiten: De Hobbit kwam voor het eerst uit in 1937 en werd spoedig in vele talen vertaald, maar niet in Duitsland. Waarom niet? Omdat Tolkien weigerde een verklaring van Arische afkomst te ondertekenen. Hij gaf een harde sneer over de vraag omtrent mogelijk Joodse voorouders: ‘I can only reply that I regret that I appear to have no ancestors of that gifted people.’

Daan van Bloois

Voor mensen die in dit onderwerp geïnteresseerd zijn vormt deze pagina wellicht interessant leesvoer:

Algemeen stuk: http://tolkiengateway.net/wiki/Racism_in_Tolkien’s_Works

Tekst Brackmann http://tinyurl.com/akdn9d3

You may also like

Leave a Comment