In memoriam: het telegram

by Déjà Vu

WU

Willem Groeneweg

Vandaag is het precies tien jaar geleden dat Western Union, het meest roemruchte telegraafbedrijf uit de historie, haar telegramdienst stopzette. Argumentatie hiervoor was dat het telegram tot anachronisme verworden was en het eigenlijk al een wonder was dat de dienst het zo lang had volgehouden. Het publiek uitte dan ook weinig protest. Zo stierf de eens grootste communicatiedienst ter wereld een stille dood. Hier ter gelegenheid van dit jubileum een beknopte geschiedenis van het telegram, de vroegste vorm der elektronische communicatie die ons leven tegenwoordig in zo grote mate beheerst.

Ter opfrissing, de werking van het telegramsysteem is als volgt: een telegrambericht wordt in elektronische signalen gecodeerd (Morse-code) en via een landlijn van het ene telegraafkantoor naar het andere geseind, waarna een koerier het resultaat bij de ontvanger bezorgde. De eerste telegraaf in de VS werd in 1837 gepatenteerd en in 1843 werd tussen Washington en Baltimore de eerste verbinding aangelegd. ‘WHAT GOD HAD WROUGHT’ luidde het bekende proeftelegram dat Morse naar Baltimore stuurde. Western Union ontstond in 1856, toen verschillende kleine telegraafbedrijven hun krachten bundelden met als doel de gehele Verenigde Staten telegrafisch te verbinden. Al in 1860 bezaten ze een marktmonopolie en liepen hun telegraafleidingen dwars door de VS, van Ohio tot aan Californië. Gloriejaren voor Western Union waren de jaren twintig en dertig, toen de kosten voor een internationaal telefoontje nog hoger lagen dan de kosten van een internationaal telegram.

Aanvankelijk bezat het telegram onder het grote publiek echter een wat nare reputatie. Een telegram drukt uit zichzelf al urgentie uit, met haar no-nonsense zinstructuur en dikke kapitalen. Vaak werd het telegram geassocieerd met zwaarwegende gevallen, zoals zakentransacties, noodoproepen en zelfs berichtgeving van sneuvelen. Wanneer tijdens de Tweede Wereldoorlog een Western Union medewerker door de straat fietste, sloeg eenieder de schrik om het hart. Vanaf de jaren dertig besloot het bedrijf dan ook haar reputatie op te leuken door speciale telegramvarianten aan te bieden. Zo werden alternatieven als het Candygram, het Dollygram en het Singogram ingevoerd. De eerste werd vergezeld door een doos, de tweede door een schattig poppetje en de derde door een zingende bezorger. De inventies sloegen aan. Het Singogram inspireerde zelfs onofficiële spin-offs als het Kissogram en (in de wilde jaren tachtig) het Stripogram.

Na de oorlog nam de concurrentie van de goedkopere telefoon sterk toe en stapte het telegram eerst over op de schotel en later zelfs op de satelliet, maar het mocht allemaal niet baten. Dat Western Union in haar laatste jaar van opereren nog 20.000 orders te verwerken had is verrassend te noemen. De meeste van deze berichten waren orders van bedrijven, die voor zeer formele gelegenheden nog wel eens een telegram wilden versturen. Ook de kleinere telegramdienstjes die resteren richten zich op dit publiek. Zo benadrukt het Nederlandse Telegram Service bijvoorbeeld dat haar diensten vooral geschikt zijn om wispelturige werknemers te vermanen. Want al is het telegram lang uit de tijd, qua overtuigingskracht doet ze aan niets en niemand onder.

You may also like

Leave a Comment