Is er leven na de uni? Een zoektocht naar Quaco

by Déjà Vu

Fenna Ytsma

“Het haar bleek vroeger anders te zitten dan we dachten, na advies van een Ghanese deskundige hebben we dit nog veranderd.” We kijken naar de eerste pagina van het stripboek Quaco, een strip over het leven van een Afrikaanse jongen die gevangen genomen wordt door slavenhandelaren. “Over elk detail is nagedacht, de strip is zo historisch verantwoord mogelijk gemaakt.” Ineke Mok is de bedenker en uitvoerder van het stripboek, dat vooral bedoeld is als educatief materiaal voor kinderen in de tweede en derde klas van de middelbare school. Hoe is ze bij dit werk terecht gekomen en wat komt er allemaal bij kijken?

Mok is Neerlandicus, ze heeft altijd interesse gehad in het spanningsveld tussen taal en macht. Ook in historische bronnen is dit spanningsveld te vinden: “Wie heeft er geschreven over wie? En waarom praten mensen al gauw in ‘wij-termen’ als het gaat over de scheepvaart in de 16de en 17de eeuw?”. Minderheden worden in historische bronnen vaak niet gehoord en verdwijnen daarom ook al gauw uit het historisch besef van hedendaagse Nederlanders, die inmiddels een diverse achtergrond hebben. “Ik vind het belangrijk om lesmateriaal te maken over onderwerpen die nog niet zo nadrukkelijk in het onderwijs aan bod komen.” Bovendien wil ze de onderwerpen zo belichten dat ook de mensen die normaal gesproken niet gehoord worden een stem krijgen.

Het verhaal van Quaco is hier een goed voorbeeld van. Quaco heeft echt bestaan en wordt enkele keren benoemd in de (dag)boeken van legerkapitein John Gabriel Stedman (1744-1797). Ook in andere bronnen is hij terug te vinden, zoals in het doopregister van de kerk van kasteel Rosendael, waar Quaco uiteindelijk belandt. Dankzij deze bronnen heeft Ineke zijn levensloop enigszins kunnen achterhalen, maar de bronnen zijn allemaal geschreven door ‘witte machthebbers’ en slaven komen daar alleen in voor als zij een overtreding hebben begaan of als hun waarde wordt bepaald. In de strip vertelt Quaco zelf zijn verhaal zodat het leven van een tot slaaf gemaakt persoon eindelijk eens verteld kan worden door iemand die daadwerkelijk slavernij heeft ervaren.

Naamloos

Tekening van Eric Heuvel, gebaseerd op een schilderij van Louise van Panhuys (1763-1844): Louise van Panhuys, Skizze von Alkmar Surinam an der Commewijne (Collectienummer SB1).

Het idee om deze strip te gaan maken ontstond ongeveer vijf jaar geleden. “Een jaar later ben ik fondsen gaan aanschrijven, dat is uiteindelijk het moeilijkste geweest”. Ook begon Ineke met het archiefonderzoek. “Het was heftig en gruwelijk om stukken uit de archieven te lezen. Ik heb meerdere historische projecten gedaan, maar het onderwerp slavernij is me het meest bijgebleven”. Omdat Quaco later in Nederland omgedoopt is tot Willem Stedman was het ook een behoorlijke klus om hem overal terug te vinden. “Ik heb het hele archief van kasteel Rosendael doorzocht en uiteindelijk maar één brief gevonden waarin werd geschreven over ‘zwarte Willem’”. Ineke is niet alleen in Nederland gebleven voor de bronnen. Ze heeft ook oude kranten in Suriname bestudeerd. “Daarin stonden onder andere oproepen waarin gevluchte slaven werden gezocht, hun brandmerk werd vaak genoemd. Dat is bijzonder confronterend, de geschiedenis komt zo heel dichtbij”.

Na het historisch onderzoek schreef Ineke het verhaal, al gauw een pakket van dertig pagina’s. Dat werd vervolgens opgestuurd naar een klankbordgroep die het verhaal heeft gecontroleerd op historische feiten. Deze groep bestond uit historici en deskundigen, onder andere uit Ghana, Aruba en Nederland. Hun commentaar heeft Ineke verwerkt. Vervolgens is de tekenaar, Eric Heuvel, de eerste potloodschetsen gaan maken (naar aanwijzingen van Ineke en onder meer gebaseerd op schilderijen van die tijd), ook deze schetsen zijn weer gecontroleerd door de klankbordgroep. Samen zijn Ineke en Eric naar Suriname gegaan om daar onder andere de kleuren van de landschappen goed te bestuderen. Uiteindelijk is de eerste versie getest op verschillende scholen, onder andere in Suriname. Pas daarna zijn de illustraties ingekleurd. Naast het stripboek is er lesmateriaal gemaakt door Els Schellekens, zo kan de strip op een goede manier behandeld worden in de klas.

Het maken van het stripverhaal Quaco is niet Ineke’s enige project. Ze heeft haar eigen bedrijf ‘Cultuursporen’ opgezet waarmee ze educatieve projecten ontwikkeld. “Die projecten hebben meestal te maken met de samenleving en diversiteit”. Na onze afspraak gaat Ineke door naar het Rijksmuseum voor een gesprek over de tekstbordjes die daar hangen. Het Rijksmuseum wil deze bordjes meer historisch verantwoord maken. Een initiatief dat Ineke van harte toejuicht.: nog een stapje dichter bij een realistischer wereldbeeld.

Op 16 april geeft Ineke Mok een lezing in het kasteel van Roosendaal over het verhaal van Quaco.

 

Het verhaal van Quaco

Naamloos2

In bovenstaand doopregister van de kerk in Rozendaal wordt beschreven dat een ‘Afrikaansche Moor’ is gedoopt en dat hij ‘Willem Stitman’ wordt genoemd.

Vanuit de westkust van Afrika wordt Quaco vervoerd naar een havenstad en vervolgens naar Suriname verscheept. Daar werkt hij een aantal jaar als lijfknecht van een rijke planter en bestuurder, totdat hij uitgeleend wordt aan legerkapitein John Gabriel Stedman. Hij moet met de strijders mee die tegen de marrons (een groep gevluchte slaven) vechten. Daardoor ziet hij meer van het leven van slaven buiten zijn oorspronkelijke werkplek. Uiteindelijk vertrekt Stedman naar Nederland en neemt Quaco mee. Ruim een jaar later wordt Quaco in Nederland vrij verklaard, evengoed moet hij wel gaan dienen bij een rijke familie in Roosendaal. Quaco werd daar op een gegeven moment weggestuurd en is toen gaan werken als matroos voor de VOC, hij voer tussen de eilanden van Nederlands-Indië. Waarschijnlijk is Quaco blijven wonen op het eiland Java.

Meer weten?

  • Ineke Mok en Eric Heuvel, ‘Quaco, leven in slavernij’ (Walburgpers Zutphen 2015). Er is een editie met bijlage waarin je bronnen vindt en achtergrond informatie én een editie met alleen het stripverhaal.
  • quaco-stripverhaal.nl
  • http://www.cultuursporen.nl/

 

You may also like

Leave a Comment