Melville’s Pierre: los van alle moraal

by Déjà Vu
Pierre zoals getekend door Maurice Sendak, illustrator van ‘Max en de Maximonsters.’ Pierre was zijn favoriete boek.

Pierre zoals getekend door Maurice Sendak, illustrator van ‘Max en de Maximonsters.’ Pierre was zijn favoriete boek.

Willem Groeneweg

Vorige week deelde Princeton-professor Johannes Haushofer zijn ‘CV of failures’ op Twitter. De lijst van afgewezen papers en solicitaties werd enthousiast ge-retweet, daar ze laat zien dat ook succesvolle mensen tegenslagen ervaren, maar dit geenszins betekende dat ze ergens ongeschikt voor zijn.  Mislukkingen (mits van uiteindelijk succesvolle mensen) kunnen evengoed inspireren als successen, maar blijven in veel gevallen onderbelicht. Eén zo’n mislukking, die mij zeer aan het hart gaat en ik graag wil belichten, is Herman Melville’s Pierre: or The Ambiguities, een werk dat zo enorm flopte dat Melville’s literaire carriëre diep in het slop raakte.

Toen Moby-Dick, een werk waar hij erg trots op was, in 1851 relatief slecht werd ontvangen besloot de ambitieuze Melville het over een andere boeg te gooien. Hij besloot om dit keer een conventionele roman te schrijven, waarmee hij misschien eindelijk zijn filosofische ideeën over de aard van het universum aan het Amerikaans publiek over zou kunnen brengen. Melville deelde zijn uitgevers mee een boek van ‘waarachtige nieuwigheid’ te zullen leveren. Daar was geen woord van gelogen.

 Pierre: or The Ambiguities doet zijn titel eer aan. Het werk gaat diep in op universele menselijke thema’s – wat is goed, wat is slecht, hoe kunnen we leren de juiste beslissingen te nemen? Melville’s keuze voor romanvorm leidt er echter toe dat deze thema’s gevangen raken in een melodramatische verhaallijn die het meest lijkt op een onbedoelde parodie. Schitterende poëzie en overtrokken purple prose wisselen elkaar af met schrikbarend gemak. Hoofdpersoon Pierre is een archetypische gevoelige jongeman met een nijpend gebrek aan relativeringsvermogen. Zoals Ahab in Moby-Dick is Pierre geobsedeerd door het concept van de universele moraal en waarheid en, net als bij Ahab, leidt dit tot een hoop ongelukkige levenskeuzes. Kern van het boek is de plotselinge ontdekking van Pierre dat zijn vader een buitenechtelijke dochter bezit. Na te hebben gezien hoe lief zijn zus is besluit Pierre dat het zijn broederlijke plicht is om haar voor eeuwig bij te staan. Bekend maken dat Isabel zijn lang verloren zus is, is echter geen optie. Pierre heeft namelijk ook de plicht om de eer van zijn overleden vader en daarmee het geluk van zijn moeder te bewaren. Na lang en dramatisch gepeins komt Pierre tot de conclusie dat er maar één uitweg is: hij zal met zijn zus moeten trouwen.

Helaas moet Pierre hiervoor zijn reeds besloten verloving verbreken, waarna zijn moeder hem onterfd. Pierre vlucht met Isabel naar de stad waar hij hoopt in te trekken bij zijn neef Glen, met wie hij in zijn jeugd ‘de voorbereidende liefdesvriendschap der knapen’ deelde. Glen doet echter alsof hij zijn neef niet herkent en Pierre moet genoegen nemen met een armoedig optrekje in een filosofenkolonie gehuisvest in een verbouwde kerk. Pierre besluit om zichzelf en Isabel te onderhouden middels de meest zekere bron van inkomen die de mens tot zijn beschikking heeft: het schrijven van een literair meesterwerk. Tijdens zijn lijden komt Pierre langzaam tot de conclusie dat een universele moraal niet bestaat. Dat is niet zo gek, aangezien dit concept hem zo in het verderf heeft geleid. “Wie de naald van het kompas tot de pool volgt, zal haar weer alle richtingen op zien draaien,” stelt Pierre vast na weer een wanhopige schrijfdag. Uiteindelijk zweert hij zelfs alle moraal af en verklaart tegenover Isabel dat zowel deugd als zonde een schaduw zijn van één en dezelfde substantie – de substantie van het niets! Isabel zwijmelt en zegt dat ze precies begrijpt wat hij bedoelt. Vervolgens hebben de twee seks.

De moderne lezer zal de plot en melodramatiek van Pierre vreemd vinden en voor de 19de eeuwse lezer gold dat al helemaal. HERMAN MELVILLE CRAZY, kopte de New York Day Book. Pierre werd universeel afgekraakt. De meest positieve recensie verscheen in de Boston Post, die schreef dat Pierre weliswaar enkele krachtige scenes bezit, maar zodanig van de onzin uitpuilt dat ‘wij menen nimmer de man te zullen aanschouwen die een volledige lezing kan verdragen’. Al voor publicatie kon Melville de recensies zien aankomen: na eerste inzage van het manuscript halveerde de uitgever prompt Melville’s gage. Hierop verging het Melville de moed en Pierre kreeg een abrupt, onzinnig einde en werd aangevuld met verbitterde, zwartgallige hoofdstukken gericht tegen het literair establishment. Net als Melville verzinkt Pierre in wanhoop als hij zich realiseert dat hij zich niet kan uitdrukken zoals hij zich zou willen uitdrukken. Twee boeken schrijft Pierre, waarvan de wereld enkel het mindere zal zien en het grotere, en oneindig betere werk, gedoemd zal blijven tot Pierre’s private plankje.

Pierre is het meest idiosyncratisch boek van de 19de eeuw. Waar Moby-Dick een auteur op de toppen van haar kunnen laat zien, ziet Pierre in realtime de ster van een unieke auteur aanzwellen om vervolgens in een apocalyptische supernova tot een zwart gat te vervallen. Dit maakt haar tot een pareltje in de onderbelichte canon der literaire mislukkingen.

You may also like

Leave a Comment