Met minder woorden spreken

by Déjà Vu

Enzo Bons

Je kunt jezelf iets op de hals halen, maar ook hals over kop te werk gaan. Ook kun je de huid niet verkopen voordat de beer geschoten is en zingt ieder vogeltje zoals het gebekt is. Eén van de meest interessante fenomenen binnen onze Nederlandse taal is die van het spreekwoord en het gezegde. Het is bijna magisch hoe men door het gebruiken van ogenschijnlijk bijzonder eenvoudige woordgroepen boodschappen over kan brengen die we soms niet eens met een volzin aan onze gesprekspartners kunnen schenken. Zo is het prachtig dat de meeste van ons genoeg hebben aan een verwijzing naar een pot en een ketel om gecorrigeerd te worden op hypocrisie. De mogelijkheid om op deze manier met taal te spelen is een groot goed, dat het meer dan verdient om bewaard te blijven in een tijd van taalkundige modernisering.

Het spreekwoord is bij uitstek een instrument van de gesproken taal. Nu is het zo dat zij per definitie meegroeit met haar sprekers, maar het zou zonde zijn als haar veranderlijke aard steeds meer en meer spreekwoorden de vergetelheid in drukt. Onlangs publiceerden verschillende kranten en nieuwswebsites dat het niveau van de gemiddelde scholier op de middelbare school steeds verder daalt. Gepaard met de daling van het algemene niveau gaat het verminderen van de taalvaardigheid en de woordenschat. We zien steeds meer woorden verdwijnen of vervangen worden, dus het is niet onvoorstelbaar dat het gevoel van herkenning van onze spreekwoorden verdwijnt met het verdwijnen van de bouwstenen waar ze uit is opgebouwd.

Het is maar de vraag of het daadwerkelijk zo ver komt. Misschien zijn spreekwoorden juist wel dé manier om de taal te conserveren. Daar waar sommige woorden verloren gaan, kan de betekenis van een spreekwoord misschien wel blijven hangen. Zo kunnen woorden als het ware antiquarisch worden bewaard opdat ze ons nooit ontschieten.Spreekwoorden, gezegden, zegswijzen en uitdrukkingen zijn een groot goed. Ze kennen allemaal hun eigen ontstaansgeschiedenis en leren ons precies waar de Nederlandssprekenden voor ons zich mee bezig hielden. Het is lastig om vast te stellen hoe wij ons in de toekomst tot het spreekwoord zullen verhouden. Kunnen wij complete passages uit onze spreekwoordenboeken schrappen of zullen wij tegen die tijd juist extra pagina’s moeten vullen? De tijd zal het leren.

You may also like

Leave a Comment