Niets nieuws

by Déjà Vu

Arie Benschop

Er is niets nieuws onder de zon. Wie of wat er nog komen gaat, de wereldgeschiedenis heeft het al een keer zien gebeuren. Toch waren er velen geschokt door de verkiezingszege van Donald Trump in het najaar van 2016. Was die schrikreactie terecht? Laat de Bijbelse formule ‘er is niets nieuws onder de zon’ het dan toch afweten? Kortom, ontmoeten we in Trump de politieke leider 2.0, een leiderschap dat we niet kennen?

Op het eerste gezicht lijkt dit moeilijk te ontkennen. Sterker nog, Trump laat zich voorstaan op zijn totaal vernieuwende manier van politiek bedrijven. Scrollen door Trumps twitter account @realDonaldTrump, levert prachtig materiaal op voor een historische vergelijking. Interessant en minder bekend is een historische parallel die teruggaat naar de Klassieke Oudheid. In 429 v.C. stierf de Atheense strateeg Perikles. Kleon sprong in het gat dat Perikles achterliet. Geholpen door maatschappelijke onrust, Athene was net twee jaar verwikkeld in de Peloponnesische oorlog met Sparta, kwam Kleon aan de macht. Hier liggen al een aantal historische parallellen voor het oprapen. Om te beginnen zien we in zowel de 4de eeuw v.C. als in de 21steeeuw een belangrijk kantelpunt liggen. Zowel Kleon als Trump kondigden aan radicaal te breken met het beleid van de voorganger en zijn voorstander van directe confrontatie, in het geval van Kleon een directe confrontatie met Sparta. Zelfs voor de verkiezing van Kleon is er al een parallel op te merken. Kleon was al een criticus van Perikles toen Perikles nog aan de macht was, iets wat we ook zien bij Trump. Trump twittert er al jaren op los wat betreft het beleid van Obama, meer specifiek wat betreft Obama’s ‘oorlogsbeleid’. Iets wat we ook heel sterk tegenkomen bij Kleon, ten tijde van de Peloponnesische oorlog.

De parallellen gaan ook op als het gaat om de achtergrond van Trump en Kleon. Beide zijn het ondernemers die een kapitaal hebben opgebouwd wat ze tot de rijksten van de samenleving doet horen. Kleon werd wel de ‘stinkende leerlooier’ genoemd, dit wijst op het feit dat hij groot geworden is met zijn schoenenfabriek. Interessant is vooral de achtergrond die zowel Trump als Kleon niét hebben. Beiden komen niet uit een familie die behoort tot de politieke elite; de aristocratie, het zijn beide mannen uit het volk. Enkel dit feit betekent in beide gevallen een grote groep tegenstanders. Was dit in het geval van Trump de Amerikaanse politieke elite, Kleon kreeg naast politici van de oude stempel ook bekende geschiedschrijvers en generaals tegen zich. De bekendste hiervan is de legeraanvoerder Thucydides. Hij was een groot bewonderaar van Perikles, iets wat hem automatisch een vijand van de politieke stijl van Kleon maakt. Zijn bronnen zijn dus zoals elke bron gekleurd en subjectief, maar zijn het wel waard om te lezen. We lezen daar: ‘An effective, if vulgar, speaker, and seems to have been given to extravagant promises and extravagant accusations against opponents.’ Het had net zo goed Hillary Clinton kunnen zijn tijdens de verkiezingsstrijd. Op het gebied van retoriek weet hij het volk iedere keer weer te overtuigen in een volkse taal, verzucht Thucydides. De anekdote gaat dat Kleon aan het begin van zijn politieke carrière vriendschappen opzegde om daarmee te laten zien dat het volk zijn enige vriend was. Achterkamertjespolitiek was al helemaal niet aan Kleon besteed, de oude elite had wat hem betreft het nakijken.

Het moge duidelijk zijn dat de historische parallel niet in alle opzichten opgaat, alleen al omdat er tussen Kleon en Trump 2500 jaar aan veranderingen en culturele verschillen zitten. Dit maakt de parallel wel extra sterk. Ondanks alle culturele verschillen en veranderingen, toch nog een parallel te trekken!

Thucydides beseft dat zijn bronnen niet slechts een interessante beschrijving van een politicus behelzen. Zijn woorden zullen pas tot recht komen als ze gebruikt worden om gebeurtenissen die plaatsvonden en zullen plaatsvinden in de toekomst, te begrijpen. Hiermee doet hij gelijk een uitspraak over de mens. De context zal zeker veranderen, maar een mens die in aanraking komt met macht kan heel voorspelbaar handelen. Waarmee hij eigenlijk bedoelt: er is niets nieuws onder de zon.

You may also like