NSA opent oude wonden van Duitsland

by Déjà Vu

Obama in Berlin - Protestdoor Jaap Harrewijn Het stereotype beeld van Amerikanen als wereldvreemde mensen die denken dat zij de Engelse taal hebben uitgevonden en dat Europa een land is, blijkt helemaal niet te kloppen. Edward Snowden bracht in 2012 aan het licht dat de National Security Agency (NSA) van de Verenigde Staten al vele jaren een brede interesse toont in wat er zich afspeelt buiten de eigen landsgrenzen. De wereld reageerde verontwaardigd toen bleek dat de Amerikaanse overheid al jaren informatie vergaart tot op de diepste niveaus van samenlevingen. Van persoonlijke sms’jes tot gesprekken tussen diplomaten, en van de creditcardbetalingen van Johan Vlemmix tot locaties van chemische wapens in Syrië: alles wordt opgeslagen in de grote database van de NSA. Ook belangrijke Europese bondgenoten van de VS worden bespioneerd, zo blijkt uit de onthullingen. Van deze bondgenoten is Duitsland het land dat het meest intensief in de gaten wordt gehouden. De reactie op het schandaal is dan ook het heftigst uit de Duitse hoek.

Het feit dat de NSA dieper in het Duitse informatieverkeer graaft dan in dat van andere Europese landen valt betrekkelijk eenvoudig te verklaren. De EU als geheel is een belangrijke handelspartner van de Verenigde Staten en Duitsland is de Europese economische motor. Voor de VS is het daarom aantrekkelijk om te weten welke koers Berlijn nu en in de toekomst zal aannemen op economisch vlak. Het nieuws dat de Amerikanen zo diep met hun neus in Duitse zaken zaten kwam in de zomer van 2012 al aan het licht. Echter, nadat de Duitse nieuwssite Spiegel  twee weken geleden meldde dat de mobiele telefoon van bondskanselier Merkel al jaren werd afgetapt, sprak het hele land pas écht schande. Dagblad Bild am Sonntag publiceerde enkele dagen later het resultaat van een representatieve enquête onder de Duitse bevolking, waaruit bleek dat drie op de vier Duitsers excuses van de Amerikaanse overheid verwachtte voor dit schandaal. Zestig procent van de ondervraagden dacht dat de relatie tussen Duitsland en de VS ernstig beschadigd is. De relatief heftige reactie van onze oosterburen vindt zijn oorsprong echter niet in de grotere intensiteit van de Amerikaanse spionagepraktijken ten opzichte van die bij andere landen. Het lijkt erop dat die oorsprong verder in het verleden te vinden is.

De Duitse minister van justitie Leutheusser-Schnarrenberger sprak van ‘Koude Oorlog-methoden’ toen de spionagepraktijken van de VS afgelopen zomer aan het licht kwamen. Dit lijkt goed de achterliggende oorzaak van deze gevoeligheid te karakteriseren. Nog geen kwart eeuw geleden had een groot deel van de Duitse gezinnen in de toenmalige DDR namelijk nog een microfoontje in het telefoontoestel en een draadje achter het behang. De geheime dienst (Stasi) was bijzonder effectief in het uitschakelen van alles en iedereen wiens mening opvallend afweek van de partijlijn (lees: Moskou). Dit ‘uitschakelen’ was tot 1990 een wezenlijke angst voor veel Oost-Duitsers en veel Duitsers hebben die periode bewust meegemaakt. Geen wonder dus, dat het naar buiten komen van nieuws over spionage de gemoederen verontrust: vijfentwintig jaar tijd is maar heel kort voor het verwerken van wat we hier met een gerust hart een volkstrauma kunnen noemen.

Kunnen we het tijdperk van de Stasi echter vergelijken met de huidige situatie? Nee, dat kan niet tot aan de hoogte van de parallel die ik zojuist schetste. Tegenwoordig hoeven Duitsers (die geen terroristische aanslag beramen) niet bang te zijn dat hun persoonlijke veiligheid in het geding komt door toedoen van Amerikaanse spionage. Natuurlijk kun je de manier hoe de NSA te werk gaat niet netjes noemen. Het vanuit een ambassade aftappen van de privételefoon van een bevriend regeringsleidster verdient allerminst een schoonheidsprijs. De commotie die erdoor ontstaat suggereert echter bijna dat dit een vijandige daad is, terwijl de Verenigde Staten de sterkste bondgenoten van Duitsland zijn. Stiekem wisten de meeste Duitsers wel dat ze hun privacy na de val van de muur niet hebben teruggekregen in de mate waarin ze dat hadden gehoopt. Hun hevige reactie op dit schandaal laat echter alleen maar oude wonden uit de Koude Oorlog zien. Spijtig dat die geopend zijn.

Jaap Harrewijn

You may also like

Leave a Comment