Patrick Scrooge

by Déjà Vu

scrooge

Sven Schaap is in Londen

Terwijl de eerste Britse bommen op IS-doelen in Syrië vielen, minder dan een dag na de stemming in het parlement, liep ik door de oude woning van schrijver Charles Dickens. Op het moment dat de BBC de zoveelste vergelijking met de mislukte missie in Irak tevoorschijn haalde, stond ik op de zolder van Doughty Street 48, naast het veel te kleine bedje van de bedenker van A Christmas Carol.

De directeur van het museum, Cindy Sughrue, vertelde dat Dickens vanaf 1837 een serieuze betekenis gaf aan kerst. Hij verloor toen een paar kamers verderop zijn jonge schoonzusje. Kerst was niet meer alleen een feestelijke tijd, maar je moest die dagen ook kritisch terugblikken. Niet geheel onverwacht zit A Christmas Carol (1845) vol met dit soort reflecties op de samenleving van Dickens.

Gelukkig voor één van de hoofdpersonen van het verhaal, de kreupele Tiny Tim, wist Scrooge wat hem te doen stond nadat drie kerstgeesten hem bezochten. The Ghost of Christmas Past liet Scrooge zien hoe hij ooit zo verbitterd was geworden. De geest die hem hierna bezocht liet zien wat hij miste en de laatste geest gaf hem een kijkje in de toekomst. In die toekomst is Scrooge dood en haalt de familie van de inmiddels overleden Tiny Tim opgelucht adem dat de geldwolf eindelijk ook de pijp uit is.

Het inzicht dat Scrooge in zichzelf krijgt door de spiegel die hem wordt voorgehouden, maakt dat hij zichzelf verandert. Zijn hebzucht verandert in vrijgevigheid en zijn kille persoonlijkheid heeft plaats gemaakt voor die van een warme kindervriend. Scrooge blijft ‘als een vader’ voor de nu gezonde Tim die ook nog eens lang en gelukkig leeft.

In de Volkskrant van vorige week zei Future Studies-docent (wat?) Patrick van der Duin dat historici teveel aan het woord zijn in het publieke debat. De verwijzingen naar de Irakoorlog die ze alsmaar maken, zouden discussies over mogelijke grondtroepen in Syrië zelfs doodslaan. Een waardeloos voorbeeld overigens, omdat deze discussie op dit moment juist enorm leunt op argumenten van historici. Zonder die historische argumenten uit Irak (2003), was er niet eens een discussie geweest om dood te slaan.

De originele wijsheid van Patrick van der Duin – gedeeld door iedereen die langer dan een week geschiedenis studeert – is dat geschiedenis zich nooit herhaalt. De toekomst, vermoedelijk wel zijn vakgebied, is daarom belangrijker om naar te kijken. En dat terwijl die toekomst naar eigen zeggen altijd juist complexer uitpakt dan hij en zijn club kunnen inschatten.

Reflecteren op je geschiedenis heeft volgens mij niet als doel om er een blijvende les uit te trekken. Daar zal Patrick het mee eens zijn. Wel geeft het inzicht in je denken en kun je met dat inzicht ervoor kiezen om anders te handelen dan je destijds deed. Of juist niet. En zo niet, kun je er in ieder geval over discussiëren. Met historici. Lijkt me zinvol.

Scrooge kreeg empathie voor Tiny Tim toen hij zijn geschiedenis bekeek en zag wie hij hierdoor was geworden. Zijn toekomst was een doodlopende weg. Hij besloot zich binnen een nacht anders te gaan gedragen. Niet om herhaling te voorkomen, niet om een les te trekken, maar gewoon, omdat Dickens vond dat Scrooge door de spiegels die hem werden voorgehouden zichzelf en anderen beter begreep.

Omdat Van der Duin met zijn oppervlakkige argumenten tegen historici in het publieke debat heeft laten zien eigenlijk maar weinig interesse te hebben in wat er daadwerkelijk onder historici speelt, zal ik hem niet vragen om eens bij Willem Otterspeer of Herman Paul langs te gaan voor een inhoudelijk gesprek. Laat staan om een geschiedfilosofisch werk aan te raken. Misschien kan hij in plaats daarvan maar beter A Christmas Carol eens oppakken. ‘Tis the season, tenslotte.

You may also like

Leave a Comment