Ter promotie van de Ig-Nobelprijs: Duivelskunsten op ‘de Mauritius’

by Déjà Vu

Op 29 april vertrok onder leiding van admiraal Jacques L’Hermite een vloot van 11 schepen vanuit Goeree met als bestemming Batavia. Het was een reis die in totaal drie jaar in beslag nam. Op 29 augustus 1625 arriveerde de vloot te Batavia en op 9 juli 1626 liet de vloot, met veel verlies van mensenlevens, het anker vallen bij Texel. De doden waren voornamelijk te wijten aan scheurbuik. Echter, vers fruit en water waren maar beperkt beschikbaar en zo nu en dan moesten hiervoor speciale stops voor gemaakt worden. Toen de vloot hiervoor een tweede stop maakte bij Lopes Gonzalves, waren er al velen aan de scheurbuik en dysenterie gestorven.

door Daan van Bloois De zieken waren de verantwoordelijkheid van Meester Jacob Vegeer, opperbarbier en chirurgijn op ‘de Mauritius’. Hij was zeer op zijn rust gesteld en vond al deze zieken eigenlijk maar lastig. Velen van hen kón hij ook niet helpen; alleen bij verversingsstops kon vers fruit worden ingeslagen. Tot dat moment was het behelpen, zelfs als dit betekende dat mensen, terwijl zij ontstoken tandvlees en inwendige bloedingen hadden, het dek moesten schrobben. Voor hun klachten kwamen ze naar meester Vegeer, maar deze bezon zich juist op manieren om zich van zijn patiënten te ontdoen. Naast zijn zo felbegeerde rust, zon hij ook op wraak tegen de paar maats die zijn zoon, die ook op ‘de Mauritius’ diende, een paar klappen hadden gegeven.

In 1964 verscheen het boek De reis om de Wereld van de Nassaussche Vloot. Hierin stonden de scheepsjournalen van de hier verhaalde reis. In het journaal geschreven door Van Wassenaer staat dat Vegeer de bemanning zou vergiftigen met het gif antimonium (een giftige stof die qua werking lijkt op arsenicum). Of Vegeer deze stoffen in vloeibare of poedervorm toediende is niet duidelijk, maar de patiënten die hoopten op een spoedige genezing vonden een snelle dood. Men begon argwaan te krijgen.

Op 9 oktober 1623 riep Admiraal Jacques L’Hermite de raad bijeen, die Jacob Vegeer in staat van beschuldiging stelde. Hij zou met zijn medicijnen verschillende mensen van kant hebben proberen te maken. Om hem tot een bekentenis te dwingen werd hij gemarteld. Ondanks de pijnigingen gaf hij niet toe. ‘Doe maar wat je wilt’ riep hij uit. ‘Ik ben onschuldig en houd mijn onschuld vol.’ Deze houding bleek echter averechts uit te werken. De conclusie was dat iemand die zo goed tegen marteling kon wel bekend moest zijn met de duivelse kunsten.

Vegeer werd uitgekleed en om zijn hals bleek hij een ketting te hebben met daarin een stukje slangenvel en slangentong. Dit maakte het voor hem nog moeilijker om vol te houden dat hij geen verbond met de Duivel had. Het onderzoek naar de opperbarbier ging verder, toen Vegeer een poging tot zelfmoord deed door geboeid in het water te springen. Nadat drie mannen hem levend uit het water hadden gehaald werd hij wederom voor de raad gebracht. Het is niet duidelijk of Vegeer toen uit zichzelf of door een tweede marteling de moord op zeven personen bekend heeft. Hij vertelde dat hij sinds een lange tijd een verbond met de duivel wilde, maar dat deze, ondanks al zijn moeite, niet aan hem wilde verschijnen. Op 17 oktober kwam de raad opnieuw bijeen en hun vonnis luidde dat Jacob Vegeer zou worden onthoofd met een bijl. Oorspronkelijk zou dit vonnis plaatsvinden op het vlaggenschip ‘de Delft’, maar de admiraal was te ziek, dus koos men ervoor om meester Vegeer op zijn eigen schip te executeren. Admiraal L’Hermite zou nog tijdens deze reis overlijden.

Executies vonden plaats op schepen die naar de Oost voeren, dat staat buiten kijf. Vreemd is echter dat het hier een veroordeling wegens duivelskunsten betrof. In de Republiek waren executies voor hekserij al op hun retour, dus dat dit op ‘de Mauritius’ wel gebeurde is merkwaardig. Was het omdat Vegeer een katholiek was? Waren er wellicht mensen aan boord die afkomstig waren uit gebieden waar heksenvervolgingen nog wel plaatsvonden? Of was dit geloof gewoon nog steeds aanwezig in de Republiek, maar luisterden de rechters niet meer naar de occulte onderbuik gevoelens van de bevolking? Jacob Vegeer had op ‘de Mauritius’ alle schijn tegen, maar het blijft de vraag of hij thuis in de Republiek ook ter dood was veroordeeld.

Daan van Bloois

Ben je bekend met de Ig Nobelprijs? Dit is een ludieke variant op de Nobelprijs, maar dan voor onderzoek dat je eerst aan het lachen maakt, maar daarna toch aan het denken zet. (http://www.improbable.com/ig/)  Met trots kunnen we dan ook melden dat deze vorig jaar gewonnen is door de Nederlander Bert Tolkamp met zijn studie naar het sta- en liggedrag van koeien. (http://tinyurl.com/lusenzz). Uiteindelijk bleek dit cruciale informatie te geven over het welzijn van de dieren. Boeiend, maar dit kunnen wij historici natuurlijk beter.

Daarom looft de HSVL dit jaar de HSVL-Ig Nobelprijs uit. Heb jij een paper of een scriptie (BA/MA) geschreven over een obscuur onderwerp waar de mensen om jou heen nog nooit van gehoord hebben? Of gaat het over een zodanig gespecialiseerd onderwerp dat niemand op feestjes begrijpt waar je het over hebt? Stuur het dan voor 1 augustus (dus tot en met 31 juli) op naar ignobelhsvl@gmail.com. Voor het beste paper/ de beste scriptie ligt een prijs van €75,- in het verschiet. Schroom niet en zend in!

Ter motivatie en ter voorbeeld hebben de leden van de HSVL-Ig Nobelwerkgroep een kort stuk geschreven over een obscuur onderwerp

You may also like

Leave a Comment