Van Sinterklaas naar Santa Claus: Een ontstaansgeschiedenis van de Kerstman

by Déjà Vu

Twan Kerkvliet

De mooiste tijd van het jaar is weer aangebroken. De kerstdagen staan traditiegetrouw bol met familiediners, minstens 27 Home Alone films op tv en versierde kerstbomen in elke huiskamer. Ook de Kerstman mag bij dit feest niet ontbreken. Met zijn karakteristieke rode outfit, soms zelfs gewapend met een bel, rijdt hij met zijn arrenslee op en aan om iedereen te verblijden met cadeautjes. Maar hoe is dit figuur zo innig verbonden geraakt met het kerstfeest dat oorspronkelijk draaide om de geboorte van Jezus Christus? Tijd om dat eens grondig uit te zoeken. 

Zoals de Engelse naam ‘Santa Claus’ al doet vermoeden is de ontstaansgeschiedenis van de Kerstman sterk verwant aan onze eigen Sinterklaas. Sinterklaas is gebaseerd op Sint-Nicolaas, de bisschop van Myra in hedendaags Turkije rond het jaar 300. Sint-Nicolaas stond bekend als weldoener van de armen. Zo zou hij volgens de overlevering regelmatig buidels met geldstukken naar binnen gooien bij de behoevende medemens die ook nog eens opvallend vaak in de schoenen van kinderen terecht zouden komen. 

Na zijn dood op 6 december 343 werd Sint-Nicolaas heiligverklaard binnen de katholieke kerk. Zijn sterfdag werd tot aan de zestiende eeuw op veel plaatsen gevierd door kleine presentjes aan kinderen te schenken. Met de protestantse reformatie in de zestiende eeuw viel het katholieke Sint-Nicolaasdag uit de gratie in het protestantse Noord-Europa. In protestants Nederland bleef het gebruik om kinderen cadeautjes te geven populair, maar het katholieke aspect van een heiligenverering werd achterwegen gelaten. De rode bisschopsmantel en mijter die Sinterklaas tot op de dag van vandaag draagt herinnert echter nog steeds aan dit verleden. 

Met de emigratie van Nederlanders naar Amerika in de zeventiende en achttiende eeuw werd het volksfeest ook hier geïntroduceerd. Al in 1773 werd ‘Santa Claus’ voor het eerst genoemd in de Amerikaanse kranten. In de hier opvolgende jaren ging Santa Claus steeds meer lijken op de Kerstman die we nu zo goed kennen. In het gedicht “A Visit from Saint Nicholas“, beter bekend als “Twas the Night Before Christmas“, uit 1822 van de Amerikaanse schrijver Clement Moore werden veel herkenbare elementen aan Santa Claus toegevoegd. Zo werd zijn arrenslee met de acht rendieren geïntroduceerd en werd Santa Claus zelf beschreven als nogal dikkige man met een rood hoofd en een witte baard. Dit gedicht laat ook zien dat Sint-Nicolaas duidelijk gekoppeld werd aan kerstmis en niet meer zijn eigen feestdag op zes december had.    

Het beeld dat Clement Moore schetste in zijn gedicht werd het gangbare beeld voor Santa Claus in de negentiende en begin twintigste eeuw. In de jaren dertig van de twintigste eeuw werd de Amerikaanse Santa Claus over de hele wereld geëxporteerd als onderdeel van een grote reclamecampagne van Coca-Cola. De afbeeldingen die tekenaar Haddon Sundblom voor Coca-Cola ontwierp vestigde het beeld van Santa Claus zoals we die tot op de dag van vandaag kennen.

Met deze blog sluiten wij van de Déjà Vu het jaar 2019 af. We wensen u allemaal een fijne kerst toe en een gelukkig 2020! 

You may also like

Leave a Comment