Wat als… de neolithische revolutie nooit had plaatsgevonden?

by Déjà Vu

De afgelopen weken heeft de redactie van Déjà Vu zich gewaagd aan een van de gevaarlijkste vragen in de historische wetenschap: wat als? Deze week sluit Amber de serie af met de vraag of het wel goed is dat de prehistorische mens de landbouw heeft uitgevonden.

Amber Jansen

Ongeveer 15.000 jaar geleden vond de neolithische revolutie plaats op verschillende plekken tegelijkertijd, onafhankelijk van elkaar. Dit hoeft echter niet te betekenen dat dit een goede ontwikkeling is geweest. Sommigen noemen dit zelfs de grootste fout in de geschiedenis van de mensheid.

Er zijn verschillende voordelen aan landbouw die dit voor de prehistorische mensen aantrekkelijk maakten: de voedselbron werd gecontroleerd, er kon een surplus aan voedsel ontstaan waardoor er tijd over bleef voor andere activiteiten. Deze vrije tijd werd in eerste instantie gebruikt voor het bouwen van permanente woningen, het maken en versieren van potten en andere dingen in die trant. Later zorgde dit ervoor dat er beroepen konden ontstaan, zoals handelaren en later ook kleermakers, schoenmakers en nog later bureaucratische banen en politici. Naast deze voordelen was het zo dat landbouw op heel veel plekken kon plaats vinden, zeker wanneer men de omgeving intensief beïnvloedde door bijvoorbeeld irrigatie en boskap.

Er zijn ook een aantal nadelen aan landbouw: het veranderde de wereld op een radicale manier doordat mensen de natuur gingen manipuleren voor het leveren van voor hen nuttige gewassen. Daarnaast was het werk op het land erg zwaar. Dit zorgde ervoor dat mensen andere mensen gingen dwingen om het werk voor hen te doen. Dit is hoe slavernij is ontstaan.

Hoe mensen hebben uitgevonden dat landbouw mogelijk was is natuurlijk niet helemaal zeker, maar meestal wordt ervanuit gegaan dat bij toeval is ontdekt dat het uitstrooien van zaden leidde tot de groei van nieuwe planten. De redenen dat er ook iets met deze kennis gedaan werd en landbouw werd gepraktiseerd weten we ook niet zeker. Mogelijk werd de bevolkingsdruk groter doordat er meer mensen kwamen en dit zorgde ervoor dat men gedwongen werd om meer voedselbronnen te vinden dan alleen de gebruikelijke jacht en verzameling van vruchten, noten en zaden. Een andere optie is dat de grote dieren waarop gejaagd werd uitstierven doordat er te veel op hen gejaagd werd. Dit zou ook een reden kunnen zijn voor de zoektocht naar een nieuwe voedselbron, die werd gevonden in agricultuur. Een alternatieve verklaring is dat mensen instinctief gedreven waren om steeds op zoek te gaan naar meer voedsel en daardoor overstapten op landbouw.

Zonder landbouw zou de sedentaire revolutie nooit hebben kunnen plaatsvinden en zonder de sedentaire revolutie was er waarschijnlijk geen ongelijkheid in de wereld gekomen. Ook waren een hoop andere nare dingen zoals slavernij, de patriarchale samenleving, milieuvervuiling en verstoring van de natuur door bijvoorbeeld ontbossing (met als gevolg het uitsterven van vele diersoorten) niet gebeurd. Daarnaast zorgde het eigendom van land voor conflicten tussen verschillende groepen mensen, waarna zij onderling begonnen te vechten. Hiermee ontstond het fenomeen dat we nu oorlog noemen. Zonder landbouw zou het echter heel goed mogelijk zijn dat de mensheid inmiddels uitgestorven zou zijn.

Of de neolithische revolutie nu gezien kan worden als een goede of een slechte ontwikkeling, een ding is zeker: het is gebeurd en het heeft een grote invloed gehad op de vorming van de wereld zoals wij die nu kennen.

You may also like