Wat als… geld niet bestond?

by Déjà Vu

De komende weken waagt de redactie van Déjà Vu zich aan een van de gevaarlijkste vragen in de historische wetenschap: wat als? Elke woensdag werkt een redacteur een historisch gedachte-experiment uit, of het nou leidt tot een doemscenario of een utopie. Deze week vraagt Caroline zich af hoe de wereld eruit zou zien als geld niet bestond.

Caroline Schep

Er gaat haast geen dag voorbij waarop je het niet besteedt: geld. Je staat ermee op en je gaat ermee naar bed, zou je haast zeggen. Alles heeft een prijskaartje, inclusief wijzelf als arbeidskracht. Alles en iedereen lijkt onderdeel uit te maken van een economie waarin geld het enige is dat verbindt. Sommigen hebben niets, anderen hebben overvloed, en velen hebben er alles voor over. Maar wat als niemand geld ooit bedacht zou hebben? Wat als er geen standaard ruilmiddel zou zijn?

Zonder geld zou uitwisseling op een andere manier moeten gaan. Ruilen lijkt hierbij het meest voor de hand liggend. Het kan dan gaan om zowel producten als diensten. Dus: ik verbouw kokosnoten en als jij voor mij het huis schoonmaakt, krijg je een x aantal kokosnoten. Vervolgens ga je bij iemand anders een deel van de kokosnoten ruilen voor iets anders, zoals specerijen. En zo door. Om aan producten en diensten te komen, zou je dus bij veel verschillende mensen langs moeten gaan. Bovendien zouden al deze mensen zich enigszins moeten specialiseren; alleen dan hebben ze genoeg van iets om het door te ruilen.

Een tamelijk ingewikkeld scenario dus, zij dat het efficiënter zou gaan in een kleine gemeenschap. Maar het ontstaan van steden lijkt haast onmogelijk, evenals bedrijven. Hoe kan een baas je immers uitbetalen als hij in hetzelfde bedrijf werkt als jij en dus min of meer hetzelfde produceert? Een logischere situatie zou daarom wellicht zijn dat iedereen zelfvoorzienend is, of althans voor een groot deel. Dan hoef je niet genoeg te produceren of te doen voor overvloed, maar enkel voor jezelf of je eigen gezin. Het probleem hiermee is echter dat er weinig ontwikkeling mogelijk is in zo’n maatschappij.

Bij deze optie zouden kleine gemeenschappen dus eveneens een oplossing bieden. Als men in groepen samen voor elkaar zorgt, zijn er gevarieerde goederen voor iedereen en kan er op den duur een arbeidsoverschot ontstaan, waardoor ontwikkeling in bijvoorbeeld technologie mogelijk is. Het lijkt haast een soort kibboetsmodel, of zelfs communisme. Het zou zeker kunnen werken, maar de praktijk laat wel zien dat tal van experimenten met redistributiemaatschappijen en geldloze woongroepen eindigden in ruzies of tekorten.

Het leven zonder geld is in onze moderne samenleving dus praktisch ondenkbaar en tot op zekere hoogte onmogelijk. Zo verkeerd is het dan ook niet: hoewel geld voor veel problemen en ongelijkheid zorgt, is dit ruilmiddel wellicht niet altijd de kern van het probleem en voorkomt het juist ingewikkelde scenario’s zoals hierboven beschreven. Dus voordat je de volgende keer klaagt over de prijs van je bakje koffie of over je saaie bijbaan, bedenk dan eens dat je leven zonder geld wellicht nog vervelender had kunnen zijn. Maar bovenal: forget about the price tag.

You may also like